Pages

पत्रकार, बेलुन डे'ओर र फुटबल

Monday, January 12, 2015
मंसिर १९ - फिफा बेलुन डे'ओर । अर्थात् वर्षको सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडी । फुटबल खेलाडीको निम्ति सबभन्दा प्रतिष्ठित व्यक्तिगत अवार्ड हो यो । विश्वमा व्यावसायिक फुटबल खेलाडी लाखौं छन् र त्यसमध्ये एकजनाले बर्सेनि यो अवार्ड पाउँछन् । टिमको रूपमा आफ्नो देशको लागि विश्वकप जित्नेजस्तै व्यक्तिगत लक्ष्यका रूपमा प्रत्येक खेलाडीको अन्तिम निसाना फिफा बेलुन डे'ओरमा हुने गर्छ ।

सन् २०१४ को अवार्ड दिने बेला पनि आइसकेको छ । त्यसका निम्ति विश्वकप विजेता जर्मनीका गोलकिपर म्यानुएल नोय, सुपरस्टारहरू अर्जेन्टिनी लियोनल मेसी र पोर्चुगिज क्रिस्टियानो रोनाल्डो समेटिएको शीर्ष तीनको घोषणा सोमबार भइसकेको छ । यसअघि २८ अक्टोबरमा उत्कृष्ट २३ खेलाडीको नाम सार्वजनिक गरिएको थियो । शीर्ष तीनको घोषणासँगै १२ जनवरी, २०१५ मा ज्युरिचमा हुने समारोहमा कसले गोल्डेन बल चुम्लान् भन्ने विषय धेरैको निम्ति बहसको विषय बनेको छ ।

विजेताको घोषणा हुन झन्डै एक महिना बाँकी भए पनि भोटिङको प्रक्रिया समाप्त भइसकेको छ । अर्थात् अब फिफा बेलुन डे'ओर २०१४ को विजेताको औपचारिक घोषणा हुन मात्र बाँकी छ । पत्रकार -फुटबलसम्बन्धी लेख्ने), अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ -फिफा) को सदस्यता लिएका देशका राष्ट्रिय टिमका कप्तान र प्रमुख प्रशिक्ष्ाक यस अवार्डका निणर्ायक हुन्छन् । छनोटमा तीन पक्षको हिस्सा ३३-३३ प्रतिशत हुने गर्छ ।

सागर थापा नेपाली राष्ट्रिय टिमका पहिलो कप्तान र ज्याक स्टेफनोस्की पहिलो प्रशिक्ष्ाक हुन्, विश्वका सर्वश्रेष्ठ खेलाडीको चयनमा भोट दिने । उनीहरूले त्यो अवसर गत वर्ष पाएका हुन् र यसपल्ट पनि भोट दिएका छन् । नेपाली पत्रकारले पनि गत वर्षदेखि नै भोटिङको अवसर पाएका हुन् । पहिलो अवसर विप्लव गौतम (रिपब्लिकाका कोलम्निस्ट) पाएका थिए । हाल नेपालबाहिर कार्यरत उनलाई नै यसपल्ट 'फ्रान्स म्यागजिन'ले भोटिङ र्फम पठाएको थियो । तर, उनले अस्वीकार गरे ।

आफू नेपालबाहिर भएकाले अनलाइन भोटिङ र्फम भर्न नैतिकताले राम्रो नहुने उल्लेख गर्दै उनले प|mान्स म्यागजिनलाई जवाफ दिएछन् । त्यसबेला सुरु भइसकेको भोटिङ अवधि सकिन १६ दिन मात्र बाँकी थियो । मेरो जिमेलको इन्बक्समा एउटा मेल आयो, जुन मैले सोचेकै थिइनँ । प|mान्स फुटबलका प्रधानसम्पादक रेमी लाकोम्बेले पठाएको इमेलमा लेखिएको थियो, 'विप्लव गौतमले बेलुन डे'ओरका लागि मिडिया प्रतिनिधि हुन नचाहेकोले नेपालबाट भोटर बन्न तपाईंसँग सहमति चाहन्छु । भोटिङ प्रक्रिया सुरु भइसके पनि तपाईंलाई संलग्न गराउनेछौं ।'

मैले तत्कालै प|mान्स म्यागजिनलाई सकारात्मक जवाफ पठाएँ । फुटबलसम्बन्धी समाचार/लेख लेख्नेका लागि बेलुन डे'ओरको निणर्ायक बन्ने अवसर ठूलै सम्मान हो । मलाई पनि यस्तो मौका चाुकाउने इच्छा थिएन । २१ नोभेम्बरमा भोट हाल्ने अन्तिम सीमा थियो । त्यसको ठीक एक साताअघि प|mान्स म्यागजिनले अनलाइन भोटिङ र्फम पठाइदियो । त्यसबेला किङ्स कप फुटबलको रिपोर्टिङको लागि भुटान पुगिसकेको थिएँ । र्फम पाएको भोलिपल्ट थिम्पुबाटै वर्ष २०१४ को सर्वोत्कष्ट फुटबलर छनोटको लागि मैले भोट दिएँ ।

विश्व फुटबलका विज्ञहरूले छनोट गरेका २३ खेलाडीमध्ये तीनलाई भोट हाल्न दिइएको थियो । पहिलोलाई ५ अंक, दोस्रोलाई ३ र तेस्रोलाई १ अंकको सूचीमा खेलाडीको नाम राख्नुपर्ने थियो । त्यहीअनुसार फिफा -अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ) का २ सय ९ सदस्यका ८७ प्रतिशत कप्तान र प्रशिक्ष्ाक तथा ९४ प्रतिशत मिडिया प्रतिनिधिले यसपल्ट भोट दिएका छन् । ३० नोभेम्बर, २०१३ यताको अवधिमा खेलाडीले क्लब र देशको लागि गरेको प्रदर्शन -विशेषगरी महत्त्वपूर्ण खेलमा) लाई छनोटको मुख्य आधार बनाइएको थियो । प्रशिक्ष्ाकको छनोटको प्रक्रिया पनि उही हो ।

..................

फुटबलसम्बन्धी सही तथ्यांकसहित तस्बिरलाई ठूलो स्थान दिने चर्चित अखबार 'प|mान्स म्यागजिन'ले युरोपको उत्कृष्ट फुटबलर छनोट गर्न सन् १९५६ मा 'बेलु डे'ओर अवार्ड सुरु गरेको थियो । त्यसमा सुरुमा युरोपेली खेलाडी मात्र समावेश गरिन्थ्यो । त्यसैले युरोपमा खेलेर पनि अर्जेन्टिनी लिजेन्ड डिएगो म्याराडोनाले कहिल्यै बेलुन डे'ओर पाएनन् ।

यो अवार्ड सन् १९९५ देखि युरोपेली क्लबमा खेल्ने युरोपबाहिरका खेलाडीका लागि पनि खुला गरियो । र, २००७ देखि विश्वका जुनसुकै क्लबबाट खेल्नेले पनि अवार्ड पाउन सक्ने बनाइयो । लगानी र लाकपि्रयताको हिसाबले युरोपेली लिग खेलाडीको मुख्य गन्तव्य थियो । त्यसैले युरोपबाहिर खेल्ने फुटबलर अवार्डको प्रारम्भिक सूचीमा पनि पर्दैनथे । अहिलेको अवस्था पनि उस्तै छ । सन् २००७ को संस्करणदेखि युरोपबाहिरका कप्तान, प्रशिक्षक र पत्रकार निणर्ायक भएका हुन् ।

यसबीच फिफा आफैंले 'फिफा वल्र्ड प्लेयर अफ दि इयर' १९९१ मा सुरु गर्‍यो । यी दुवै अवार्ड सन् २००९ सम्म बेग्लाबेग्लै थिए । फिफाको तुलनामा बेलुन डे'ओर अलि बढी प्रख्यात मानिन्थ्यो । कहिले एकै खेलाडीले दुवै अवार्ड जित्थे त कहिले बेग्लाबेग्लै खेलाडीले । कुन अवार्डको विजेता उत्कृष्ट फुटबलर हुन् भन्नेमा त्यसैले कुन अवार्ड प्रतिष्ठित भन्नेमा अघोषित प्रतिस्पर्धा हुन्थ्यो । त्यसैले पनि हुन सक्छ, प|mान्स म्यागजिन र फिफाले दुई अवार्डलाई मर्ज गरेर 'फिफा बेलुन डे'ओर' बनाउने सहमति २०१० मा गरे ।

..................

'द ब्ल्याक स्पाइडर'को रूपमा प्रख्यात रुसी लेभ यासिन बेलुन डे'ओर जित्ने एकमात्र गोलकिपर हुन् । 'फिफा वल्र्ड प्लेयर अफ दि इयर' त कुनै गोलकिपरले जितेका छैनन् । सन् २००६ को विश्वकप च्याम्पियन इटालीका गोलकिपर जियानलुइजी बुफोनलाई उछिन्दै त्यो वर्ष डिफेन्डर फावियो कानाभारोले गोल्डेन बल चुमेका थिए । विश्वकप २०१४ को च्याम्पियन जर्मनीका किपर म्यानुएल नोय यासिनको उचाइमा पुग्छन् वा पुग्दैनन् ? यसपल्ट बहसको मुख्य विषय हो ।

नोय विश्वकपका पनि गोल्डेन ग्लोब -सर्वोत्कृष्ट गोलकिपर) विजेता हुन् । उनलाई विशुद्ध गोलकिपरको रूपमा मात्र लिइदैन, आफ्नो क्षेत्रमा गर्ने कमान्ड, बल वितरण र नियन्त्रणका खुबीका कारण स्विपर किपर नै मानिन्छन् । उनी पेनाल्टी क्षेत्र वरिपरि अर्को खेलाडी -डिफेन्स) को पनि काम गर्न सिपालु छन् । उनकै उत्कृष्ट प्रदर्शनको सहयोगमा गएको सिजन बायर्न म्युनिखले बुन्डेस लिगा र डीएफबी पोकलको उपाधि पनि जित्यो । २८ वर्षे उनी हालै दोस्रोपल्ट जर्मन फुटबलर अफ दि इयर पनि चुनिए ।

ब्राजिली प्लेमेकर काका सन् २००७ मा बेलुन डे'ओर र फिफा वल्र्ड प्लेयर अफ दि इयर दुवै भएका थिए । त्यसै संस्करणदेखि लियोनल मेसी र क्रिस्टियानो रोनाल्डोबीच गोल्डेन बल कब्जा गर्ने होड चल्दै आएको छ । दुवै अवार्ड २००८ मा रोनाल्डो र २००९ मा मेसीले जिते । मर्ज भएपछि फिफा बेलुन डे'ओरमा मेसीले ह्याटि्रक नै गरे । गत वर्ष इतिहासकै सबभन्दा कडा प्रतिस्पर्धाबीच मेसी -२४.७२ प्रतिशत मत) लाई दोस्रोमा धकेल्दै रोनाल्डो -२७.९ प्रतिशत मत) २०१३ को सर्वोत्कृष्ट फुटबलर बनेका थिए ।

रियल म्डाडि्रडले पछिल्लो सिजन युरोपियन च्याम्पयन्स लिग, कोपा डेल रे र यूईएफए सुपरकप जित्दाका गोल मेसिन रोनाल्डो यसपल्ट पनि अवार्डका बलिया दाबेदार हुन् । गएको सिजन च्याम्पियन्स लिगमा कीर्तिमान १७ गोल र ला लिगामा सर्वाधिक ३१ गोल गरेका उनको गोल मेसिनले अहिले पनि काम गरिरहेको छ । यसबीच उनी पोर्चुगलको सर्वाधिक गोलकर्ता पनि भए । गत वर्षको अवार्डमा चार दिनले भाग्य फेरेका उनको टिम पोर्चुगल विश्वकपको पहिलो चरणबाटै घर फर्केको थियो । त्यो २९ वर्षे उनको 'माइनस प्वाइन्ट' हो ।

तर, अर्का दाबेदार मेसी पनि सबै क्षेत्रमा सफल भएका छैनन् । उनको क्लब बार्सिलोना ६ वर्षपछि उपाधिविहीन भएको वर्ष हो, २०१३ । व्यक्तिगत उपलब्धिमा भने उनले गोल संख्या ४ सय पुर्‍याए । चोटमुक्त हुन संघर्ष गर्दै ला लिगामा २८ गोल गरे । उनले हालै ला लिगामा सर्वाधिक गोलको टेल्मो जारा -स्पेन २५१) र च्याम्पियन्स लिगमा राउल गोन्जालेज -७१) को कीर्तिमान पनि तोडेका छन् । रोनाल्डो र उनको गोललाई अवार्डमा सफलताजस्तै होड माने पनि हुन्छ । च्याम्पियन्स लिगमा ७४ गोल गरेका उनलाई रोनाल्डो -७१ गोल) ले पछ्याइरहेका छन् ।

मेसी ब्राजिलमा भएको विश्वकपमा सुरुका चार खेलमा लगातार गोल गर्दै 'म्यान अफ दि म्याच' भएका थिए । २७ वर्षे उनी पछि विश्वकपकै सर्वोत्कृष्ट खेलाडी चुनिए भलै अर्जेन्टिना फाइनलमा चुक्यो । पेले र म्याराडोनाको दाँजोमा पुग्न मेसीलाई कोपा अमेरिका र विश्वकपको उपाधि चाहिएको छ । रोनाल्डोलाई पनि युरो कप र विश्वकपको । नोयले जर्मन टिमसँगै युरोपियन च्याम्पियन हुन मात्र बाँकी छ, अरू सबै उपाधि उनको कब्जामा परिसकेका छन् । जर्मन टिम उत्कृष्ट भएकाले त्यो पनि सम्भव होला तर उनलाई फिफा बेलुन डे'ओर जित्न सजिलो छैन ।

विश्व फुटबलकै अब्बल गोलपिकर मानिने इटालीका बुफोनको भनाइ फिफाको वेभसाइटमा लेखिएको छ, 'गोलकिपरले बेलुन डे'ओर जित्न कुनै विशेष प्रदर्शन गरेको हुनुपर्छ । उत्कृष्ट खेलाडी नभएको टिमलाई निणर्ायक प्रदर्शन गर्दै जिताएको अथवा लगातार चार खेल पेनाल्टी सुटआउटमा पुगेको र त्यसमा सबै पेनाल्टी रोकेको किपरले मात्र फिफा बेलुन डे'ओर जित्नेछ ।'

प्रकाशित मिति: २०७१ मंसिर २० १२:०२